Traumas and Miracles, By Kalliopi Poutouroglou

Τραύματα και Θαύματα: Πορτρέτα από τη βορειοδυτική Βουλγαρία    Μια φωτογραφική ανίχνευση της συλλογικής μνήμης

Γιατί όταν θα πάψουμε να υπάρχουμε, κανένας δε θα μπορέσει  να καταθέσει μαρτυρία για εμάς. Δε θα μείνει πια παρά η αδιάφορη φύση. (Ρολάν Μπαρτ, Ο φωτεινός θάλαμος)

Η μεγάλη αυθεντικότητα του φωτογραφικού έργου του  Βabak Salari έγκειται στη βιωματική θέαση της εξόριστης ανθρώπινης ύπαρξης. Μιας ύπαρξης βίαια εκτοπισμένης ή απλά περιθωριακής. Η γοητεία ωστόσο που ασκούν οι εικόνες του απορρέει κυρίως από την αφηγηματική τους δύναμη, από τον τρόπο με τον οποίο αποτυπώνονται σε ασπρόμαυρο ιστορίες που θα ήταν δύσκολο να ειπωθούν χωρίς το βάρος μιας έντονης συναισθηματικής φόρτισης.  Η περιπλάνηση του αυτοεξόριστου καλλιτέχνη  σε τραυματισμένες  από τον πόλεμο περιοχές του πλανήτη υπερβαίνει την απλή μαρτυρία- καταγραφή ενός φωτογράφου τεκμηρίωσης . Η καθαρή και διεισδυτική ματιά του σαν πολλαπλός καθρέφτης αποκαλύπτει πτυχές των εικονιζόμενων προσώπων, πληγές και θραύσματα της ταυτότητάς τους. Η αίσθηση ενός  αρχέγονου ρεαλισμού, οικείου και ανθρωποκεντρικού, διατρέχει το φωτογραφικό σώμα του δημιουργού, διάσπαρτο σε έναν ευρύτερο ανθρωπογεωγραφικό χάρτη. Από τα θύματα πολέμου του Αφγανιστάν και του Ιράκ στους ξεριζωμένους της Παλαιστίνης κι από τις μητριαρχικές κοινότητες του Μεξικού στις ομοφυλοφιλικές κοινότητες  της Κούβας , ο Salari  αναζητάει κάτω από την επιφάνεια το αληθινό πρόσωπο , αποκαλύπτει διακριτικά το ανομολόγητο, ενεργοποιεί μνήμες.

Στην τελευταία του φωτογραφική σειρά «Τραύματα και Θαύματα: Πορτρέτα από τη βορειοδυτική Βουλγαρία», που παρουσιάστηκε τον Αύγουστο  του 2010 στην Εθνική Πινακοθήκη της Σόφιας, – ενώ στη συνέχεια ακολούθησε και η έκδοση του σχετικού βιβλίου- , ο Ιρανικής καταγωγής πολιτογραφημένος Καναδός καλλιτέχνης, αν και απομακρύνεται από τις προηγούμενες θεματικές του, παραμένει  πιστός  στο βαθιά ουμανιστικό του πνεύμα . Μαζί με τη δημοσιογράφο και συγγραφέα Diana Ivanova  ταξίδεψε το καλοκαίρι του 2008 στη γενέθλια γη της τελευταίας, έναν τόπο τραυματισμένο από τις απανωτές πολιτικές και οικονομικές κρίσεις της μεταπολεμικής ιστορίας. Το συγκεκριμένο φωτογραφικό έργο ,  που περιλαμβάνει περισσότερες από 2000 ασπρόμαυρες φωτογραφίες ,  είναι μέρος ενός ευρύτερου καλλιτεχνικού project και καρπός μιας σειράς συναντήσεων και συνεντεύξεων με ορισμένους από τους εναπομείναντες  κατοίκους της περιοχής. Σε μια από τις φτωχότερες γωνιές της Ευρώπης, τα γερασμένα από τη φθορά του χρόνου και της ιστορίας πρόσωπα  «προσφέρονται» στο φωτογραφικό φακό του Salari με τον πιο σιωπηλό και ανεπιτήδευτα συγκινητικό τρόπο. Βλέμματα και σώματα, χώροι και αντικείμενα,  δοσμένα με τη λακωνικότητα της μοναξιάς και της εγκατάλειψης, της απώλειας και των διαψεύσεων.

Τα πρόσωπα

Ο γερασμένος πληθυσμός εννέα  χωριών της βορειοδυτικής Βουλγαρίας , περιοχή που φυλλορροεί από τη γυναικεία κυρίως μετανάστευση αλλά και που κουβαλάει έντονα τα τραύματα του παρελθόντος, είναι οι πρωταγωνιστές αυτής της φωτογραφικής σειράς. Κάτω από το βάρος των σαρωτικών πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών που καθόριζαν πάντα τη μοίρα τους, οι λησμονημένοι αυτοί «τελευταίοι φύλακες», όπως τους αποκαλεί η Ivanova, κλείνουν μέσα τους μνήμες απογυμνωμένες από οποιαδήποτε νοσταλγική διάθεση , ενώ παράλληλα γίνονται μάρτυρες μιας σκληρής πραγματικότητας: της σταδιακής ερήμωσης των χωριών και του τέλους μιας εποχής.                                                Στα «Πορτρέτα από τη βορειοδυτική Βουλγαρία» το βιογραφικό στοιχείο συναντάει το ψυχογραφικό με έναν τρόπο μοναδικό.  Σε κάθε εικόνα κρύβεται μια δοκιμασμένη από το χρόνο και τη μοίρα ανθρώπινη ιστορία αλλά και ένας στοχασμός που ψηλαφεί τις πληγές και τα βάσανα των εικονιζόμενων προσώπων. Το βλέμμα , όπως και σε προηγούμενα έργα του δημιουργού, αποκαλύπτει σημαντικές πτυχές του χαρακτήρα τους.  Όμως και τα σφιγμένα χείλη, ο λαιμός,  τα χέρια αλλά και η στάση του σώματος  συνιστούν τη λεπτομέρεια που ολοκληρώνει την υπόσταση και συμπληρώνει την ανάγνωσή τους.

Ivan Dimitrov Todorov, Diana's Father

Ivan Dimitrov Todorov, Diana’s Father

Ο Salari σαν άλλος ποιητής εικόνων μοιράζεται με τα  πρόσωπα που φωτογραφίζει  το δικό τους βάθος. Εδώ η ματιά του παρουσιάζει μια θλίψη πιο έντονη. Μια ανάμνηση ζωής αλλά και μια υπόνοια θανάτου διατρέχουν τις περισσότερες φωτογραφίες.  Κι αν η ένδεια και η φθορά της ύλης προοιωνίζονται τον πεζό θάνατο,  είναι ο φωτεινός ίσκιος αυτών των σωμάτων  που τα μεγαλύνει και τα γιγαντώνει. Η ιδιαίτερη αύρα στις διακυμάνσεις του γκρίζου που τα συνοδεύει αντανακλά  σημάδια διαφορετικά. Το πείσμα και την αξιοπρέπεια, την υποταγή και την εγκατάλειψη, τη θλίψη και την αβεβαιότητα. Μα σχεδόν πάντα τη  μοναξιά.

Ο τόπος

Εδώ η σκηνική τέχνη του φωτογράφου φαίνεται πιο ώριμη από ποτέ. Τα πρόσωπα φωτογραφίζονται στο φυσικό τους  περιβάλλον, σε κλειστούς εσωτερικούς  χώρους σπιτιών, αλλά και σε αυλές ή δρόμους. Κάποτε το σκηνικό γίνεται πιο αφαιρετικό,  ένας γυμνός τοίχος , μια σκάλα, ένα παράθυρο. Πρόκειται σε κάθε περίπτωση για έναν τόπο στάσιμο, που βαραίνει από την ανθρώπινη απουσία, το παρελθόν και τις μνήμες. Ένα τοπίο σιωπής, απομόνωσης και φθοράς, όπου η ίδια η ζωή έχει παγώσει στο χρόνο. Με εξαίρεση κάποιες φωτογραφίες στις οποίες ένα είδος κοινωνικότητας φαίνεται να επουλώνει και να παρηγορεί.

Οι ιστορίες

‘Όπως και σε παλιότερες φωτογραφικές σειρές του Salari έτσι και σ’αυτήν οι άνθρωποι αφηγούνται τις δικές τους συγκλονιστικές ιστορίες.  Πρόσωπα σκαμμένα από τη σκληρή εργασία  επιβίωσαν της κατάρρευσης  δύο πολιτικών συστημάτων και  μιας ισχυρής οικονομικής και πολιτικής κρίσης που ξέσπασε στη χώρα τους το 1997. Στο σώμα τους αντανακλάται η ιστορία σαν ένα παλίμψηστο τραυματικών εμπειριών : η ιδεολογική διάψευση, η φτώχεια, η μετανάστευση, η σταδιακή ερήμωση και το σβήσιμο των χωριών. Αλλά και μια πίστη στα μυστήρια της ζωής, που αναδύεται από μια παράδοση παλιά. Οι φωτογραφίες του Babak Salari σε συνδυασμό με τα κείμενα της Diana Ivanova που τις συνοδεύουν χαρτογραφούν τις μνήμες, ατομικές και συλλογικές, τις απογοητεύσεις αλλά και τις ελπίδες μιας κοινωνίας που βρίσκεται στη δύση της.

Ένας κόσμος τόσο κοντά μας

Σύμφωνα με το Ρολάν Μπαρτ «μια φωτογραφία είναι ανατρεπτική όχι όταν διεγείρει ή στιγματίζει αλλά όταν είναι στοχαστική… όταν σε κάνει να στοχάζεσαι τη ζωή, το θάνατο, το αμείλικτο σβήσιμο των γενεών». Στους λιγοστούς κατοίκους των χωριών της βορειοδυτικής Βουλγαρίας αναγνωρίζουμε τα σημάδια μιας κοινωνίας οικείας. Της  ολοένα και συρρικνούμενης κοινωνίας πολλών ελληνικών χωριών που κάθε φορά που τα επισκεπτόμαστε νιώθουμε, παρά την προσωρινή ευφορία, το ίδιο σφίξιμο και την ίδια μελαγχολική διάθεση. Μόνο που στις φωτογραφίες και στα πορτρέτα του Babak Salari διαβάζουμε τα σημάδια αυτά με έναν πιο καθηλωτικό τρόπο.  Γιατί πέρα από τη διάθεση τρυφερότητας και αγάπης που αναδύεται από μέσα τους, τα πρόσωπα που βλέπουμε μπροστά μας κρατούν κλεισμένη την ίδια την τάση της ιστορίας.

Στο βιβλίο « Traumas and Miracles: Portraits from Northwestern Bulgaria» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από το βουλγαρικό εκδοτικό οίκο Janet 45, με φωτογραφίες του Babak Salari και κείμενα της Diana Ivanova,  ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να γνωρίσει ένα  αντιπροσωπευτικό δείγμα  αυτού του project. Τα σύντομα κείμενα που συνοδεύουν τις φωτογραφίες ρίχνουν φως στη ζωή των εικονιζόμενων προσώπων, άλλοτε ως λιτά σχόλια  κι άλλοτε  ως η ίδια η φωνή των υποκειμένων, συγκινώντας ιδιαίτερα με την απλότητα και την αλήθεια που περιέχουν. Η συνομιλία τέλος των δύο συντελεστών στην αρχή του βιβλίου και το εισαγωγικό κείμενο της Ivanova που ακολουθεί, διασαφηνίζουν τα κίνητρα  που τους οδήγησαν στην ιδέα του συγκεκριμένου project.

 

Καλλιόπη Πουτούρογλου

Φιλόλογος, κριτικός κινηματογράφου

 

 

 

 


“Traumas and Miracles: Portraits from Northwestern Bulgaria”

Tracing the collective memory through photographs
For, when we will no longer exist, nobody will be able to testify on our behalf. There will be nothing left but the indifferent nature.
(Roland Barthes, La camera lucida)

The great authenticity of Babak Salari’s photographic work derives from his experiential contemplation of human existence in exile – a human existence violently deported or simply living on the margins of the society. The charm of his pictures, however, stems from their narrative power, from the way they reflect in black and white stories difficult to tell without evoking a strong emotional charge. The wandering of the self-exiled artist at places traumatized by the war, goes far beyond the simple testimony of a documentary photographer. His clear and penetrating gaze, acts as a mirror, and reveals aspects of the portrayed faces that he looks upon; it reveals wounds and fragments of their identity. The sense of a primordial realism, intimate and humanistic runs through the artist’s photographic corpus dispersed in a wider anthropogeographical map. From war victims in Afghanistan and Iraq to the uprooted people of Palestine and from the matriarchal communities in Mexico to the gay communities of Cuba, Salari is searching underneath the surface for the real face, and tries to reveal for us the unsaid, albeit discreetly. More than this he activates memories.

In the book “Traumas and Miracles: Portraits from Northwestern Bulgaria”, published by the Bulgarian publishing house Janet 45, with Babak Salari’s photographs and Diana Ivanova’s texts, the reader has the possibility to experience a sample of his new artistic project, which was also presented on Aug 2010 in the National Gallery of Sofia. This naturalized Canadian of Iranian origin, while moving away from his previous themes, has remained faithful to his deeply humanistic spirit. He has travelled along with the journalist and writer Diana Ivanova to the birthplace of the latter, a place traumatized by consecutive political and economic crises in the postwar era. This particular photographic work, consisting of more than 2000 black and white photographs, is the fruit of a series of meetings and interviews with some of the remaining dwellers in the area. In one of the poorest spots in Europe, faces aged by the ravages of time and history, “are offered” in front of Salaris’s camera in the most silent and unaffectedly touching way. Gazes and bodies, spaces and objects are presented in a state of loneliness and abandonment, loss and frustration.
In the published book the accompanying brief texts beside selected photographs, illuminate for us the life of the persons contained within them, sometimes via simple comments and at other times through the voices of the subjects, which touch us especially in terms of their simplicity and truth. Finally the dialogue between the two contributors and Ivanova’s introductory text clarify for us the motivation that led them to the concept of this specific project.

The faces

People of nine villages in Northwestern Bulgaria fill the camera lens of Salari. Female migration has exacerbated the depleted populations of these already ageing populations. These are places that carry the wounds of past with them, intensively. Under the burden of sweeping political and social change these forgotten “last guardians”, as Ivanova calls them, are filled with memories deprived of any kind of nostalgia while at the same time they witness a cruel reality: the gradual devastation of their villages and the end of an era.
In the “Portraits from Northwestern Bulgaria” the biographical element meets the psychographic one in a unique way. In every image we find human stories, and each story is a reflection that traces the trauma and afflictions of the persons contained within. Their gaze, an element expressed in previous works of the artist, reveals important aspects of their character. Additionally the tightened lips, the neck, the hands and the body posture are the detail that completes their substance and helps us to understand them better.
Salari as a visual poet shares with us the faces he shoots and their own depth. But his look here obtains a more intense sadness. A memory of life and even a suspicion of death run over most of his photographs. If poverty and material decay augur a certain death, it is the bright shadow of these bodies that makes them magnificent: the particular aura which accompanies these bodies in the various shades of grey reflects signs of a different kind, such as obstinacy and dignity, submission and abandonment, desolation and uncertainty. Most of all, we hear their deafening loneliness.

The places

In this series the scenic mastery of the photographer seems more mature than ever. The pictures of the faces have been shot in their natural environment, in house interiors, and even in yards or streets. Sometimes the scenery is even more minimal, a plain wall, a staircase, a window. In any case it is all about a standing place, which is filled with human absenceand memories. A place of silence, desolation and decay, where even life seems frozen in the time. Interestingly, in some photographs we can sense a kind of sociability, there is a yearning to heal and console at the same time.

The stories

As with Salari’s previous photographic series, the people narrate their own shocking stories. Faces worn down by hard labour have survived the collapse of two political systems, economic collapse and political crisis. The history is reflected in their bodies as a palimpsest of traumatical experiences: the ideological denial, the poverty, the migration, the gradual devastation and the end of their villages. On the other hand they hold a faith towards the mysteries of life that derives from an old tradition. Babak Salari’s photographs in dialogue with Diana Ivanova’s texts map the memories of both the individual and the collective, the frustration but also the hope of a society that is gradually approaching closure.

A world so close to us

According to Roland Barthes “a photograph is subversive not when stimulating or stigmatizing but when reflective… when it makes you reflect on life, death, or on the merciless extinction of the generations”. In these few inhabitants of Northwestern Bulgaria we can recognize the signs of a society familiar to us, of a gradually shrinking society as evidenced by many Greek villages every time we visit them. Such visits make us feel some temporary euphoria, but such visits also give us an identical lump in our throats and the same feelings of melancholy. The only difference is that in Babak Salari’s photographs we experience these signs in a more captivating way; the faces that stand before us, despite the feelings of tenderness and love that emerge from within, hold deep inside the scar of History.
Kalliopi Poutouroglou

Translation from Greek by: Domna Iordanidou
Special thanks to Sevastiana Mikrouli, and Anthony Montgomery

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Comments are closed.